Ефекти врз белите дробови на долготрајната професионална изложеност на прашина што содржи слободен силициум диоксид

Автори

  • Sanja Latkoska PHI Polyclinic Medikas
  • Jordan Minov Institute for Occupational Health of RN Macedonia, Skopje, RN Macedonia

ДОИ:

https://doi.org/10.3889/aph.2025.6550

Клучни зборови:

силикоза, хронична опструктивна белодробна болест, кристален силициум диоксид, карционом на бели дробови, превентивни мерки

Апстракт

Силициум диоксидот е еден од најзастапените минерали во Земјината кора, а се јавува во кристална и аморфна форма. Најчест вид на кристалниот силициум диоксид е кварцот, а најчесто користени материјали што содржат кварц се песокот, чакалот и каменот. Работни места кои се со највисок ризик на изложеност на слободен силициум диоксид се: рудниците на метали и јаглен со подземен и надземен коп, градежништвото (ѕидари, фасадери, терацери и др.) и производството на градежни материјали, изградбата на патишта и тунели, производството на цемент и стакло, производтвото на керамика и порцелан и др. Инхалацијата на прашина што содржи слободен силициум диоксид е докажан ризик за здравјето на изложените работници. Долготрајната професионална изложеност на слободен силициум диоксид може да предизвика иритативни, токсични и/или канцерогени ефекти врз белите дробови на изложените работници, а најчести професионални болести предизвикани од долготрајната
изложеност на слободен силициум диоксид се: силикозата, хроничната опструктивна белодробна болест и канцерот на белите дробови, како и која било нивна комбинација. Примарна мерка во намалувањето на морбидитетот, морталитетот и онеспособенсота од болестите поврзани со професионална изложеност на прашина што содржи слободен силициум диоксид е превенцијата базирана врз мерките за инженерска контрола, примената на лични заштитни средства, редовно изведување на периодичните здравствени прегледи и одржување на концентрациите на слободен силициум диоксид на работното место во рамки на дозволените граници.

##plugins.generic.usageStats.downloads##

##plugins.generic.usageStats.noStats##

Референци

Occupational Safety and Health Administration. Silica, Crystalline. Available at: www.osha.gov/silicacrystalline (Accessed 30.10.2023).

OSHA’s Fact Sheet. Respirable Crystalline Silica Standard for General Industry and Maritime. Available at: www.osha.gov/sites (Accessed 30.10.2023).

Deslauriers J, Redlich C. Silica exposure, Silicosis and New Occupational Safety and Health Administration Silica Standard. Annals American Thoracic Society. 2018; 15(12): 1391-92.

Blanc PD, Annesi-Maesano I, Balmes JR, et al. The Occupational Burden of Nonmalignant Respiratory Diseases. An Official American Thoracic Society and European Respiratory Society Statement. Am J Respir Crit Care Med. 2019; 199: 1312-34.

Правилник за Листата на професионалните болести [The Rulebook of the List of Occupational Diseases, In Macedonian]. Сл. весник на РС Македонија бр. 118/20.

International Labor Organization. ILO List of Occupational Diseases (revised 2010). Available at: www.ilo.org (Accessed 30.10.2023).

De Vuyst P, Camus P. The past and present of pneumoconioses. Curr Opin Pulm Med. 2000; 6: 151-56.

Barnes H, Goh NSL, Leong TL, Hoy R. Silica-associated lung disease: An old-world exposure in modern industries. Respirology. 2019; 24 (12): 1165-75.

Brichet A, Salez F, Lamblin, et al. Coal workers’ pneumoconiosis and silicosis. Eur Respir Mon. 1999; 4 (11):136-52.

Jalloul AS, Banks DE. The health effects of silica exposure. In: Rom WN (ed). Environmental and occupational health, 4th ed. Boston: Lippincot Williams&Wilkins 2007, p. 366-383.

Requena-Mullor M, Alarcon-Rodriguez R, Parron-Carreno T, et al. Association between Crystalline Silica Dust Exposure and Silicosis Development in Artificial Stone Workers. Int J Environ Res Public Health. 2021; 18:5625.

Fernández Alvarez R, Quero Martinez A, Blanco Perez J et al. Guidelines for the Diagnosis and Monitoring of Silicosis. Arch Bronconeumol. 2015; 51(2): 86–93.

International Labour Office Geneva. Guidelines for the use of the ILO international classification of radiographs of pneumoconiosis: Revised edition 2000. Available at: https://www.ilo.org/media/365991/download (Accessed 31.10.2023).

Chon S, Kyung SL, Myung JC, et al. Pneumoconiosis: Comparison of Imaging and Pathologic Findings. RadioGraphics. 2006; 26: 59-77.

Koller M, Scholz S,.Pletscher C, Miedinger D. Silicosis in Switzerland. International Journal of Occupational Medicine and Environmental Health. 2018; 31(5): 659–76.

Hnizdo E, Vallyathan. Chronic obstructive pulmonary disease due to occupational exposure to silica

dust: a review of epidemiological and pathological evidence. Occup Environ Med. 2003; 60:237-43

Syamlal G, Doney B, Mazurek JM. Chronic Obstructive Pulmonary Disease Prevalence Among Adults Who Have Never Smoked, by Industry and Occupation – United States, 2013- 2017. MMWR. 2019; 68 (13): 303-7.

Minov J, Karadzinska-Bislimovska J, Vasilevska K, et al. Chronic obstructive pulmonary disease and occupational exposures: epidemiological evidence from R. Macedonia. Arch Pulmonol Respir Care. 2016; 2 (1): 032-036.

Cho Y, Lee J, Choi M et al. Work-related COPD after years of occupational exposure. Annals of Occupational and Environmental Medicine. 2015; 27:6.

Omland O, Wurtz ET, Aasen TB, et al. Occupational chronic obstructive pulmonary disease: a systematic review. Scand J Occup Environ Health. 2014; 40 (1): 19-35.

Minov J, Karadzinska-Bislimovska J, Vasilevska K, Risteska-Kuc S, Stoleski S, Mijakoski D. Chronic obstruc¬tive pulmonary disease in never-smoking bricklayers. Open Access Macedonian Journal of Medical Sci¬ences. 2013; 1(1): 59-65.22.

Minov J. Occupational chronic obstructive pulmonary disorder: prevalence and prevention. Expert Review of Respiratory Medicine. 2022; 16(4): 429-36.

American Thoracic Society. Adverse effects of crystalline silica exposure. Am J Respir Crit Care Med. 1997; 155: 761-65.

Honma K, Chiyotani K, Kimura K. Silicosis, mixed dust pneumoconiosis and lung cancer. Am J Ind Med. 1997; 32: 595-99.

IARC Monographs on the evaluation of carcinogenic risks to humans. Volume 68: Silica, some silicates, coal dust and para-aramid fibrils, 1997.

Scarselli A, Binazzi A, Forastiere F, et al. Industry and job-specific mortality after occupational exposure to silica dust. Occupational Medicine. 2011; 6 (61): 422-29.

Steenland K, Ward E. Silica: A lung cancerogen. CA Cancer J Clin. 2014; 64: 63-9.

Sato T, Shimosato T, Klinkman DM. Silicosis and lung cancer: current perspectives. Lung Cancer. 2018; 9: 91-101.

Објавено

2025-12-30

Како да се цитира

1.
Latkoska S, Minov J. Ефекти врз белите дробови на долготрајната професионална изложеност на прашина што содржи слободен силициум диоксид. Arch Pub Health [Internet]. 2025 Dec. 30 [cited 2026 Nov. 21];17(2). Available from: https://journals.mk/index.php/aph/article/view/6550

Издание

Секција

Преглед на литература

Најчитани трудови од истиот автор(и)