Дијабетес во Република Северна Македонија: епидемиологија и економско оптоварување, 2018-2021: Корегирана верзија

Автори

  • Вјоса Речица Институт за јавно здравје на Република Северна Македонија, Скопје, Република Северна Македонија
  • Зорица Наумовска Фармацевтски факултет, Универзитет “Св. Кирил и Методиј” во Скопје, Република Северна Македонија

ДОИ:

https://doi.org/10.3889/aph.2024.6117

Клучни зборови:

дијабетес, морталитет, морбидитет, трошоци за здравствена заштита, корегирана верзија

Апстракт

Дијабетесот е хронична, метаболична болест со хипергликемија предизвикана од промени во инсулинската секреција, дејството на инсулинот или и на двата фактора, што резултира со нару- шување на физиолошката функција на многу органи и нивно потенцијално откажување, што, пак, резултира со намалување на квалитетот на животот на пациентите, зголемување на медицинските трошоци, намалување на продуктивноста и прерана смртност кај пациентите со дијабетес. Главна цел на студијата е презентација на епидемиолошки податоци за дијабетесот, евалуација на ком- пликации поврзани со болеста и економско оптоварување од дијабетесот во Република Северна Македонија. Материјали и методи: Спроведена е ретроспективна епидемиолошка студија бази- рана на податоци за преваленција од Регистарот за дијабетес во Република Северна Македонија, како и податоци од примарни и специјализирани здравствени центри. Ги комбинира демогра- фијата на населението во нашата земја во 2021 година со епидемиолошки податоци за дијабетес, како и трошоци за здравствена заштита поврзани со дијабетес добиени од СЗО, Институтот за здравствена метрика и евалуација и Националниот фонд за здравствено осигурување. Резулта- ти: Стапката на инциденција на дијабетес тип 1 (Т1ДМ) во Република Северна Македонија е прет- ставена со 1,21%ооо новодијагностицирани во 2018 година и 2,8%ооо во 2021 година со највисока утврдена стапка кај возрасната група на млади од 10-14 години (12,4%оо) во 2021 година. Во вре- менскиот период 2018-2021 година, стапката на инциденција на пациенти со дијабет тип 2 (Т2ДМ) исто така се зголемила од 323,3%ооо на 355,5%ооо, додека стапката на преваленција се зголемила од 5554,4%ооо на 6549,3%ооо. Највисоките стапки на преваленција за T2DM анализирани според возраста беа забележани во возрасните групи помеѓу 55 и 79 години. Највисока стапка на ком- пликации поврзани со дијабетес во Северна Македонија се компликации на периферната цирку- лација, по што следуваат кетоацидоза, невролошки компликации, офталмолошки компликации, дијабетична кома и повеќекратни компликации. Процентот на рецепти за лекови за намалување на гликозата во крвта (кај пациенти што не се на инсулин) во нашата земја се зголемил од 7,3% во 2018 година на 7,6% во 2020 година, додека трошоците за обезбедување средства за третман на дијабетес во 2021 година за пациенти на инсулинска терапија изнесувале приближно 13.457.50,62 американски долари. Пресметаниот товар на дијабетес мелитус и дијабетични компликации во Република Северна Македонија изнесува 42.806,59 disability-adjusted life-years (години на жи- вотот приспособени на неспособност/попреченост) (DALYs). Заклучоци: Стапките на дијабетес се зголемуваат во светот, како и во Република Северна Македонија. Оваа епидемиолошка студија е солидна основа за имплементација на националната стратегија за дијабетес и ќе придонесе во ефективно планирање и евалуација на сите аспекти на контролата на дијабетесот во Република Северна Македонија.

##plugins.generic.usageStats.downloads##

##plugins.generic.usageStats.noStats##

Референци

American Diabetes Association. Diagnosis and Classification of Diabetes Mellitus. Diabetes Care. 2014 Jan 1;37(Suppl 1):S81-S90. DOI: 10.2337/dc14-S081.

World Health Organization. Global Report on Diabetes; WHO: Geneva, Switzerland, 2017.

Report of a WHO Consultation. Ge- neva, Switzerland: World Health Organization; 1999.

American Diabetes Association. Classification and Diagnosis of Di- abetes: Standards of Medical Care in Diabetes—2021. Diabetes Care. 2021;44(Suppl. 1): S15-S33. DOI: 10.2337/dc21-ad09.

Donath MY, Meier DT, Böni-Schnet- zler M. Inflammation in the patho- physiology and therapy of car- diometabolic disease. Endocrine Reviews 2019; 40(4): 1080-1091. DOI: 10.1210/er.2019-00002.

The Effect of Insulin on the Alpha- Cell Response to Hyperglycaemia in long-standing alloxan diabetes. PMC333086.

Hu FB, Manson JE, Stampfer MJ, et al. Diet, lifestyle, and the risk of type 2 diabetes mellitus in women. N Engl J Med. 2001; 345:790–797.

Guilherme A, Virbasius JV, Puri V, Czech MP. Adipocyte dysfunctions linking obesity to insulin resis- tance and type 2 diabetes. Nat Rev Mol Cell Biol 2008; 9(5):367-77. DOI: 10.1038/nrm2391.

Weyer C, Bogardus C, Mott DM, Pratley RE. The natural history of insulin secretary dysfunction and insulin resistance in the pathogen- esis of type 2 diabetes mellitus. The Journal of Clinical Investigation 1999; 104: 787-794. DOI: 10.1172/ JCI7231.

Spellman CW. Pathophysiology of type 2 diabetes: targeting islet cell dysfunction. J Am Osteopath As- soc 2010;110(3 Suppl 2):S2-7. PMID: 20382838.

Lopez J. Carl A. Burtis, Edward R. Ashwood and David E. Bruns (eds): Tietz Textbook of Clinical Chem- istry and Molecular Diagnosis (5th edition): Elsevier, St. Louis, USA, 2012, 2238 pp, 909 illustra- tions. Indian J Clin Biochem. 2013 Jan;28(1):104–5. DOI:10.1007/s12291- 012-0287-7. PMCID: PMC3547451.

The Expert Committee on the Diag- nosis and Classification of Diabetes Mellitus: Committee Report 2001, American Diabetes Association.

Centers for Disease Control and Prevention. National Diabetes Statistics Report. Accessed in 12.06.2022.

Zimmet P, Alberti KG, Shaw J. Glob- al and societal implications of the diabetes epidemic. Nature 2001; 414:782–787.

Scott A, Chambers D, Goyder E, O’Cathain A. Socioeconomic in- equalities in mortality, morbid- ity and diabetes management for adults with type 1 diabetes: a sys- tematic review. PLoS One. 2017;12 (5): e0177210. DOI: 10.1371/journal. pone.0177210.

Mazidi M, Toth P P, Banach M. C- reactive protein is associated with prevalence of the metabolic syn- drome, hypertension, and diabetes mellitus in US adults. Angiology. 2017;(article 331971772928). DOI: 10.1177/0003319717729288.

Alberti KG, Zimmet PZ. Definition, diagnosis and classification ofdiabe- tes mellitus and its complications. Part 1: diagnosis and classification of diabetes mellitus provisional report of a WHO consultation. Diabet Med. 1998 Jul;15(7):539- 53. DOI: 10.1002/(SICI)1096- 9 136(1 9980 7)15:7<5 3 9:AID- DIA668>3.0.CO;2-S.

Deshpande A D, Harris-Hayes M, Schootman M. Epidemiology of diabetes and diabetes-related com- plications. Physical Therapy 2008; 88(11):1254–1264. DOI: 10.2522/ ptj.20080020.

Tuttolomondo A, Maida C, Pinto Diabetic foot syndrome as a possible cardiovascular marker in diabetic patients. Journal of Dia- betes Research. 2015; 2015:12. DOI: 10.1155/2015/268390.

Lee ET, Keen H, Bennett PH, Fuller JH, Lu M. Follow-up of the WHO Multinational Study of Vascular Disease in Diabetes: general de- scription and morbidity. Diabetolo- gia. 2001;44(Suppl 2(2)):S3–13. DOI: 10.1007/PL00002936.

LeRoith D, Fonseca V, Vinik A. Met- abolic memory in diabetes--focus on insulin. Diabetes Metab Res Rev. 2005;21(2):85–90. DOI: 10.1002/ dmrr.530.

Solli O, Stavem K, Sonbo Kris- tiansen I. Health-related qual- ity of life in diabetes: The asso- ciations of complications with EQ-5D scores. Health and Quality of Life Outcomes. 2010;8(1):18. DOI: 10.1186/1477-7525-8-18.

Linda SG, William HH, Smith PJ. National Diabetes Data Group. Diabetes in America. Bethesda. 2. 1995. Mortality in Non-Insulin-De- pendent Diabetes[A] NIH Publica- tion NO.9521468.

International Diabetes Federation. Diabetes Atlas. 2. Brussels.

Available at https://fzo.org.mk/. Accessed in 10.11.2022.

International Diabetes Federation. Available at: https://idf.org/about- diabetes/what-is-diabetes/facts-fig- ures.html.

Deshpande A D, Harris-Hayes M, Schootman M. Epidemiology of diabetes and diabetes-related com- plications. Physical Therapy 2008; 88(11):1254–1264. DOI: 10.2522/ ptj.20080020.

American Diabetes Association. Economic costs of diabetes in the U.S. in 2007. Diabetes Care 2008; 31:596–615.

Chen L, Magliano DJ, Zimmet PZ. The worldwide epidemiology of type 2 diabetes mellitus-present and future perspectives. Nat Rev Endocrinol 2012;8(4):228–36.

Smokovski I, Milenkovic T, Trapp C, Mitov A. Diabetes care in Repub- lic of Macedonia: challenges and opportunities. Annals of Global Health. 2015 Nov 1;81(6):792-802.

International Diabetes Federation. International Diabetes Atlas 2019 9th edition. Available at https:// diabetesatlas.org/.

International Diabetes Federation. International Diabetes Atlas 2021 109th edition. Available at https:// diabetesatlas.org

Available at https://fzo.org.mk/ izvestai-potrosuvacka-lekovi-pzz. Accessed in 13.10.2023.

Afroz A, Alramadan MJ, Hossain MN. et al. Cost-of-illness of type 2 diabetes mellitus in low and lower- middle income countries: a system- atic review. BMC Health Serv Res 2018; 18: 972. DOI: 10.1186/s12913- 018-3772-8.

International Diabetes Federation. International Diabetes Atlas. Avail- able at https://diabetesatlas.org/.

American Diabetes Association. The cost of Diabetes. Available at: https://diabetes.org/about-us/sta- tistics/cost-diabetes. www.iph.mk. Accessed in 12.12.2022.

Mata-Cases M, Benito-Badorrey B, Roura-Olmeda P, Franch-Nadal J, Pepió-Vilaubí JM, Saez M, Coll-de- Tuero G, GEDAPS (Primary Care Group for the study of Diabetes) of the Catalonian Society of Family and Community Medicine. Clini- cal inertia in the treatment of hy- perglycemia in type 2 diabetes patients in primary care. Curr Med Res Opin 2013; 29:1495–502.

Global Burden of Disease Study 2019 (GBD 2019) Covariates 1980- 2019.” 03 Mar.2023, https://ghdx.h

Објавено

2025-08-25

Како да се цитира

1.
Речица В, Наумовска З. Дијабетес во Република Северна Македонија: епидемиологија и економско оптоварување, 2018-2021: Корегирана верзија. Arch Pub Health [Internet]. 2025 Aug. 25 [cited 2026 Nov. 21];16(1):1-16. Available from: https://journals.mk/index.php/aph/article/view/6117

Издание

Секција

Јавно здравје