ДЕФИНИРАЊЕ НА СРЕДИНАТА ПОВРЗАНА СО ФИЗИЧКА АКТИВНОСТ ВО ОСНОВНИТЕ УЧИЛИШТА ВО СЕВЕРНА МАКЕДОНИЈА

Автори

  • Катерина Михајлова Универзитет „Св. Кирил и Методиј“ во Скопје, Медицински факултет, Докторски студии по јавно здравство, Северна Македонија
  • Лорејн Силвер Волис Државен универзитет во Охајо, Колеџ на медицина, Колумбус, Охајо, САД
  • Александра Стаменова Медицински факултет, Катедра по социјална медицина, Универзитет „Св. Кирил и Методиј“ во Скопје, Северна Македонија
  • Игор Спироски Институт за јавно здравје на Република Северна Македонија; Медицински факултет, Универзитет „Св. Кирил и Методиј“ во Скопје, Република Северна Македонија

ДОИ:

https://doi.org/10.3889/aph.2025.6125

Клучни зборови:

основни училишта, деца, физичка активност, средина за физичка активност, COSI

Апстракт

Вовед: Поттикнувањето на децата да се вклучат во физичка активност е од клучно значење за нивниот развој. Училишното опкружување може да игра клучна улога во обликувањето на навиките за физичка активност кај децата, што пак може позитивно да влијае на нивното целокупно здравје и благосостојба. Цел: Целта на оваа студија беше да ги опише карактеристиките на средина поврзана со физичка активност во основните училишта низ Северна Македонија користејќи податоци од Европската иницијатива за следење на детската дебелина (COSI) на Светската здравствена организација - 6-ти круг. Материјали и методи: Претставник од основното училиште (n=111) одговори на прашања во врска со околината за физичка активност, вклучувајќи: (1) Дали вашето училиште има игралиште на отворено?, (2) Дали вашето училиште има затворена фискултурна сала?, (3) Дали е дозволено користење на надворешното игралиштето во екстремни временски услови?, (4) Дали е дозволено користење на игралиштето надвор од училишните часови?, (5) Дали е дозволено користење на фискултурната сала надвор од училишните часови?, (6) Дали вашето училиште организира спортски/физички активности најмалку еднаш неделно за деца од основно училиште надвор од училишните часови?, и (7) Дали вашата образовна програма вклучува физичко образование?
Беше спроведена дескриптивна статистика за да се прикаже средината поврзана со физичката активност низ основните училишта во Северна Македонија. Резултати: Повеќето основни училишта имаа игралиште на отворено (94,6%), обезбедуваа ≥2 часа неделно часови по физичко образование (89,2%) и имаа затворена фискултурна сала(83,8%). Сепак, помалите основни училишта (≤29 ученици) имаат значително помала веројатност да имаат затворена сала. Приближно половина од основните училишта (48,5%) нуделе организирани спортски/физички активности ≥ 1 пат неделно надвор од училишните часови. Надвор од училишните часови, повеќето основни училишта дозволија користење на терените за играње на отворено (77,1%). Заклучок: Како заклучок, иако севкупните средини за физичка активност беа позитивни, не сите македонски основни училишта поседуваат соодветни рекреативни капацитети и простор за учениците да се вклучат во редовните физички вежби. Поради тоа, постои итна потреба од заеднички напори помеѓу училиштата и локалните власти за ефективно да се реши ова прашање, со цел да се бориме против дебелината кај децата и да се промовира зголемена физичка активност кај младите ученици.

##plugins.generic.usageStats.downloads##

##plugins.generic.usageStats.noStats##

Референци

Górna S, Pazdro-Zastawny K, Basiak-Rasała A, Krajewska J, Cichy I, Rokita A, Zatoński T. Physical activity and sedentary behaviors in Polish children and adolescents. Archives de Pédiatrie 2023; 30 (1): 42-47, ISSN 0929-693X. https://doi.org/10.1016/j.arcped.2022.11.010

Janssen I, LeBlanc AG. Systematic review of the health benefits of physical activity and fitness in school-aged children and youth. Int J Behav Nutr Phys Act. 2010;7(40). https://doi.org/10.1186/479-5868-7-40

Poitras VJ, Gray CE, Borghese MM, Carson V, Chaput J-P, Janssen I, et al. Systematic review of the relationships between objectively measured physical activity and health indicators in school-aged children and youth. Appl Physiol Nutr Metab. 2016;41(6):S197–239 doi: 10.1139/apnm-2015-0663.

World Health Organization 2022, accessed 9 June 2024, https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/physical-activity

Biddle SJH, Asare M. Physical activity and mental health in children and adolescents: a review of reviews. Brit J Sports Med. 2011;45:886–95 DOI: 10.1136/bjsports-2011-090185

Babic M, Morgan PJ, Plotnikoff RC, Lonsdale C, White RL, Lubans DR. Physical activity and physical self-concept in youth: systematic review and meta-analysis. Sports Med. 2014;44:1589–601 DOI: 10.1007/s40279-014-0229-z

Álvarez-Bueno C, Pesce C, Cavero-Redondo I, Sánchez-López M, Garrido-Miguel M, Martínez-Vizcaíno V. Academic achievement and physical activity: a meta-analysis. Pediatrics. 2017;140(6):e20171498 DOI: 10.1542/peds.2017-1498

Khan NA, Hillman CH. The relation of childhood physical activity and aerobic fitness to brain function and cognition: a review. Pediatr Exerc Sci. 2014;26(2):138–46 doi: 10.1123/pes.2013-0125

Owen KB, Parker PD, Van Zanden B, MacMillan F, Astell-Burt T, Lonsdale C. Physical activity and school engagement in youth: a systematic review and meta-analysis. Educ Psych. 2016;51(2):129–45 DOI: 10.1080/00461520.2016.1151793

Santana CCA, Azevedo LB, Cattuzzo MT, Hill JO, Andrade LP, Prado WL. Physical fitness and academic performance in youth: a systematic review. Scand J Med Sci Sports. 2017;27(6):579–603 DOI: 10.1111/sms.12773

Bailey R, Ries F, Scheuer C. Active schools in Europe—A review of empirical findings. Sustainability. 2023 Feb 20;15(4):3806. https://doi.org/10.3390/su15043806

World Health Organization (WHO). North Macedonia changes law to increase the amount

of time for physical activity in schools. Available from:

https://www.who.int/europe/news/item/24-04-2020-north-macedonia-changes-law-to-increase-the-amount-of-time-for-physical-activity-in-schools#:~:text=North%20Macedonia%20recently%20amended%20its%20law%20to%20increase,opportunities%20for%20physical%20activity%20throughout%20the%20school%20day Accessed: June 10, 2024.

Kliziene I, Cizauskas G, Sipaviciene S, Aleksandraviciene R, Zaicenkoviene K. Effects of a physical education program on physical activity and emotional well-being among primary school children. Int J Environ Res Public Health. 2021;18(14):7536. DOI: 10.3390/ijerph18147536

Hallal PC, Bo Andersen L, Bull FC, Guthold R, Haskell W, Ekelund U, et al. Global physical activity levels: surveillance progress, pitfalls, and prospects. Lancet. 2012;380:247–57 DOI: 10.1016/S0140-6736(12)60646-1

Centers for Disease Control and Prevention. Cancer prevention and control. Current physical activity guidelines. Atlanta, USA2016. Retrieved March 18, 2019 Available from: https://www.cdc.gov/cancer/dcpc/prevention/policies_practices/physical_activity/guidelines.htm

Welk GJ. The youth physical activity promotion model: A conceptual bridge between theory and practice. Quest. 1999;51:5–23. doi: 10.1080/00336297.1999.10484297

Breda J, McColl K, Buoncristiano M, et al. Methodology and implementation of the WHO

European Childhood Obesity Surveillance Initiative (COSI). Obesity Rev 2021; 22(S6):e13215.

doi:10.1111/obr.13215

Korzycka M, Jodkowska M, Oblacińska A, Fijałkowska A. Nutrition and physical activity environments in primary schools in Poland – COSI study. Ann Agric Environ Med. 2020; 27(4): 605–612. doi: 10.26444/aaem/114223

Prosheva S, Kjosevska E, Velikj Stefanovska V. Assessment of the physical environment situation in primary schools in the Republic of North Macedonia. Arch Pub Health [Internet]. 2020;12(3):5-15. doi.org/10.3889/aph.2020.5418

Ozdemir A, Yilmaz O. Assessment of outdoor school environments and physical activity in Ankara's primary schools. Journal of Environmental Psychology, 2008; 28(3):287-300. https://doi.org/10.1016/j.jenvp.2008.02.004

Haug E, Torsheim T, Sallis JF, Samdal O. The characteristics of the outdoor school environment associated with physical activity. Health Education Research. 2010;28(2):248-256. https://doi.org/10.1093/her/cyn050

Ridgers ND, Stratton G, Fairclough SJ. Physical activity levels of children during school playtime. Sports medicine. 2006;36:359-71 DOI: 10.2165/00007256-200636040-00005

Sallis JF, McKenzie TL, Conway TL, Elder JP, Prochaska JJ, Brown M, et al. Environmental interventions for eating and physical activity: a randomized controlled trial in middle schools. American journal of preventive medicine. 2003; 24(3):209-17. doi: 10.1016/s0749-3797(02)00646-3.

Verstraete SJ, Cardon GM, De Clercq DL, De Bourdeaudhuij IM. Increasing children's physical activity levels during recess periods in elementary schools: the effects of providing game equipment. The European Journal of Public Health. 2006;16(4):415-9. doi: 10.1093/eurpub/ckl008.

Stratton G, Mullan E. The effect of multicolor playground markings on children's physical activity level during recess. Preventive medicine. 2005;41(5-6):828-33. DOI: 10.1016/j.ypmed.2005.07.009

Ridgers ND, Stratton G, Fairclough SJ, Twisk JW. Long-term effects of a playground markings and physical structures on children's recess physical activity levels. Preventive medicine. 2007;44(5):393-7. DOI: 10.1016/j.ypmed.2007.01.009

Barnett TA, O'Loughlin J, Gauvin L, Paradis G, Hanley J. Opportunities for student physical activity in elementary schools: a cross-sectional survey of frequency and correlates. Health education & behavior. 2006;33(2):215-32. DOI: 10.1177/1090198105277855

Lanningham-Foster L, Foster RC, McCrady SK, Manohar CU, Jensen TB, Mitre NG, Hill JO, Levine JA. Changing the school environment to increase physical activity in children. Obesity 2008; 16: 1849-1853. https://doi.org/10.1038/oby.2008.282

Ishii K, Shibata A, Sato M, Oka K. Recess physical activity and perceived school environment among elementary school children. International Journal of Environmental Research and Public Health. 2014; 11(7):7195-7206. https://doi.org/10.3390/ijerph110707195

Објавено

2025-06-27

Како да се цитира

1.
Михајлова К, Силвер Волис Л, Стаменова А, Спироски И. ДЕФИНИРАЊЕ НА СРЕДИНАТА ПОВРЗАНА СО ФИЗИЧКА АКТИВНОСТ ВО ОСНОВНИТЕ УЧИЛИШТА ВО СЕВЕРНА МАКЕДОНИЈА. Arch Pub Health [Internet]. 2025 Jun. 27 [cited 2026 Nov. 21];17(1). Available from: https://journals.mk/index.php/aph/article/view/6125

Издание

Секција

Јавно здравје

Најчитани трудови од истиот автор(и)