Предиктори на хоспитализација кај пациенти со бактериски гастроинтестинални инфекции: ретроспективна анализа на националните податоци од системот за надзор во Република Северна Македонија

Автори

  • Анета Костова Институт за јавно здравје на Република Северна Македонија, Скопје, Република Северна Македонија
  • Гордана Ристовска Институт за јавно здравје на Република Северна Македонија; Медицински Факултет, Универзитет Св. Кирил и Методиј во Скопје, Република Северна Македонија

ДОИ:

https://doi.org/10.3889/aph.2026.6839

Клучни зборови:

Бактериски гастроинтестинални инфекции, Хоспитализација, Предиктори, Болести пренесени преку храна, Логистичка регресија

Апстракт

Вовед: Болестите што се пренесуваат преку храна претставуваат значаен глобален јавно-здравствен проблем со значителен морбидитет, морталитет и економско оптоварување. Целта на студијата беше да се идентификуваат демографските и клиничките фактори поврзани со хоспитализацијата кај пациенти со бактериски гастроинтестинални инфекции пријавени преку националниот систем за надзор на заразни болести во Република Северна Македонија. Материјал и методи: Беше спроведена ретроспективна аналитичка студија со податоци од системот за надзор на Институтот за јавно здравје на Република Северна Македонија. Анализата опфати 698 случаи на бактериски гастроинтестинални инфекции регистрирани во 2019 година. Поврзаноста помеѓу хоспитализацијата и категориските варијабли беше испитана со Пирсоновиот χ²-тест, а независните предиктори со бинарна логистичка регресија. Големината на ефектот беше проценета со Cramer-овата V. Резултати: Беше утврдена значајна поврзаност помеѓу хоспитализацијата и полот, возрасната група, работниот статус, видот на заболувањето и клиничката потврда (сите p < 0,05). Жените имаа повисоки шанси за хоспитализација од мажите (OR = 1,72; 95% CI: 1,28–2,33). Во споредба со децата од 0–5 години, пациентите на возраст од 16–25, 26–35, 36–45 и 56–65 години имаа значително повисоки шанси за хоспитализација. Домаќинките, невработените и работниците имаа зголемени шанси за хоспитализација. Инфекцијата со Escherichia coli беше поврзана со највисока веројатност за хоспитализација, додека салмонелозата и бруцелозата со пониски шанси. Клиничката потврда беше значаен предиктор (OR = 2,03), додека лабораториската потврда не беше значајно поврзана со хоспитализацијата. Заклучок: Хоспитализацијата кај бактериските гастроинтестинални инфекции е поврзана со демографски, социоекономски и клинички фактори. Наодите можат да придонесат за подобра стратификација на ризикот, навремено упатување и поефикасна распределба на здравствените ресурси. Потребни се дополнителни мултицентрични студии со поголем број испитаници за потврдување на овие наоди.

##plugins.generic.usageStats.downloads##

##plugins.generic.usageStats.noStats##

Референци

1. He Y, Wang J, Zhang R, Chen L, Zhang H, Qi X, Chen J. Epidemiology of foodborne diseases caused by Salmonella in Zhejiang Province, China, between 2010 and 2021. Frontiers in public health. 2023 Feb 1;11:1127925.

2. World Health Organization. Food safety. WHO. (2024). Available online at: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/food-safety (Accessed on 2026 March 9

3. World Health Organization. WHO estimates of the global burden of foodborne diseases: foodborne disease burden epidemiology reference group 2007-2015. World Health Organization; 2015

4. Kostova A., Ristovska G., Kotev D. Assessment of the burden of salmonellosis in the Republic of North Macedonia. Arch Pub Health 2024; 16 (1): 44-55. doi.org/10.3889/aph.2024.6113

5. Kostova A., Ristovska G., Gudeva Nikovska D. Assesment of disease burden caused by biological agents associated with unsafe food in the Republic of North Macedonia. Arch Pub Health 2025; 17 (1): 26-39. doi.org/10.3889/aph.2025.6155

6. Al Khatib A, Kabir R. The impact of socioeconomic status on the burden of foodborne illnesses: a scoping review in the Middle East and North African region. Frontiers in Microbiology. 2025 Aug 25;16:1606382.

7. Skaradzińska A, Grygorcewicz B, Śliwka P, Czajkowski R. Phage-based strategies for foodborne pathogen mitigation and detection. Frontiers in Microbiology. 2025 Jul 8;16:1649376.

8. Rossi GAM, Pereira JG, Nitschke M. Epidemiology, Prevention and Control of Foodborne Microbial Pathogens. Microorganisms. 2025 Jun 20;13(7):1435. doi: 10.3390/microorganisms13071435. PMID: 40731945; PMCID: PMC12299575.

9. Friesema IH, Slegers-Fitz-James IA, Wit B, Franz E. Surveillance and characteristics of food-borne outbreaks in the Netherlands, 2006 to 2019. Euro Surveill. 2022 Jan;27(3):2100071. doi: 10.2807/1560-7917.ES.2022.27.3.2100071. PMID: 35057901; PMCID: PMC8804662.

10. Pinto UM. Novel Approaches for Controlling and Analyzing Microorganisms in Foods. Foods. 2025 Sep 29;14(19):3369. doi: 10.3390/foods14193369. PMID: 41097537; PMCID: PMC12523870.

11. Toze S. Food Safety: Microbiological Risks. InFood and Nutrition 2026 (pp. 176-190). Routledge.

12. O'Brien SJ, Larose TL, Adak GK, et al Modelling study to estimate the health burden of foodborne diseases: cases, general practice consultations and hospitalisations in the UK, 2009 BMJ Open 2016;6:e011119. doi: 10.1136/bmjopen-2016-011119.

13. The Law on Protection of the Population from Infectious Diseases (“Official Gazette of the Republic of Macedonia”, No. 66/2004 and 139/2008)

14. The Rulebook on the method of reporting and the form and content of notification forms for infectious diseases and microbiologically confirmed pathogens (“Official Gazette of the Republic of Macedonia”, No. 46/2009).

15. Regitz-Zagrosek V. Sex and gender differences in health. Science & Society Series on Sex and Science. EMBO Rep. 2012 Jun 29;13(7):596-603. doi: 10.1038/embor.2012.87. PMID: 22699937; PMCID: PMC3388783.

16. Bertakis KD, Azari R, Helms LJ, Callahan EJ, Robbins JA. Gender differences in the utilization of health care services. J Fam Pract. 2000 Feb;49(2):147-52. PMID: 10718692.

17. Zopf Y, Rabe C, Neubert A, Gassmann KG, Rascher W, Hahn EG, Brune K, Dormann H. Women encounter ADRs more often than do men. Eur J Clin Pharmacol. 2008 Oct;64(10):999-1004. doi: 10.1007/s00228-008-0494-6. Epub 2008 Jul 5. PMID: 18604529.

18. Ng SC, Shi HY, Hamidi N, et al. Worldwide incidence and prevalence of inflammatory bowel disease in the 21st century: a systematic review of population-based studies. Lancet. 2017 Dec 23;390(10114):2769-2778. doi: 10.1016/S0140-6736(17)32448-0. Epub 2017 Oct 16. Erratum in: Lancet. 2020 Oct 3;396(10256):e56. doi: 10.1016/S0140-6736(20)32028-6. PMID: 29050646.

19. Mehta LS, Beckie TM, DeVon HA, et al. NK; American Heart Association Cardiovascular Disease in Women and Special Populations Committee of the Council on Clinical Cardiology, Council on Epidemiology and Prevention, Council on Cardiovascular and Stroke Nursing, and Council on Quality of Care and Outcomes Research. Acute Myocardial Infarction in Women: A Scientific Statement From the American Heart Association. Circulation. 2016 Mar 1;133(9):916-47. doi: 10.1161/CIR.0000000000000351. Epub 2016 Jan 25. PMID: 26811316.

20. Heslin KC, Elixhauser A, Steiner CA. Hospitalizations Involving Mental and Substance Use Disorders Among Adults, 2012. 2015 Jun. In: Healthcare Cost and Utilization Project (HCUP) Statistical Briefs [Internet]. Rockville (MD): Agency for Healthcare Research and Quality (US); 2006 Feb–. Statistical Brief #191. PMID: 26290939.

21. GBD 2017 Causes of Death Collaborators. Global, regional, and national age-sex-specific mortality for 282 causes of death in 195 countries and territories, 1980-2017: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2017. Lancet. 2018 Nov 10;392(10159):1736-1788. doi: 10.1016/S0140-6736(18)32203-7. Epub 2018 Nov 8. Erratum in: Lancet. 2019 Jun 22;393(10190):e44. doi: 10.1016/S0140-6736(19)31049-9. Erratum in: Lancet. 2018 Nov 17;392(10160):2170. doi: 10.1016/S0140-6736(18)32833-2. PMID: 30496103; PMCID: PMC6227606.

22. Haug MR. Age and medical care utilization patterns. J Gerontol. 1981 Jan;36(1):103-11. doi: 10.1093/geronj/36.1.103. PMID: 7451826.

23. Li X, Sundquist J, Sundquist K. Socioeconomic and occupational groups and risk of asthma in Sweden. Occup Med (Lond). 2008 May;58(3):161-8. doi: 10.1093/occmed/kqn009. Epub 2008 Feb 22. PMID: 18296686.

24. Eliason M, Storrie D. Job loss is bad for your health - Swedish evidence on cause-specific hospitalization following involuntary job loss. Soc Sci Med. 2009 Apr;68(8):1396-406. doi: 10.1016/j.socscimed.2009.01.021. Epub 2009 Feb 23. PMID: 19243870.

25. Backhans MC, Balliu N, Lundin A, Hemmingsson T. Unemployment Is a Risk Factor for Hospitalization Due to Alcohol Problems: A Longitudinal Study Based on the Stockholm Public Health Cohort (SPHC). J Stud Alcohol Drugs. 2016 Nov;77(6):936-942. doi: 10.15288/jsad.2016.77.936. PMID: 27797695.

26. Tarr PI, Gordon CA, Chandler WL. Shiga-toxin-producing Escherichia coli and haemolytic uraemic syndrome. Lancet. 2005 Mar 19-25;365(9464):1073-86. doi: 10.1016/S0140-6736(05)71144-2. PMID: 15781103.

27. Scallan E, Hoekstra RM, Angulo FJ, et al. Foodborne illness acquired in the United States--major pathogens. Emerg Infect Dis. 2011 Jan;17(1):7-15. doi: 10.3201/eid1701.p11101. PMID: 21192848; PMCID: PMC3375761.

28. Corbel MJ. Brucellosis in humans and animals. Geneva: World Health Organization; 2006

29. Pappas G, Papadimitriou P, Akritidis N, Christou L, Tsianos EV. The new global map of human brucellosis. Lancet Infect Dis. 2006 Feb;6(2):91-9. doi: 10.1016/S1473-3099(06)70382-6. PMID: 16439329.

30. Eng SK, Pusparajah P, Ab Mutalib NS, Ser HL, Chan KG, Lee LH. Salmonella: a review on pathogenesis, epidemiology and antibiotic resistance. Frontiers in life science. 2015 Jul 3;8(3):284-93.

31. Hohmann EL. Nontyphoidal salmonellosis. Clin Infect Dis. 2001 Jan 15;32(2):263-9. doi: 10.1086/318457. Epub 2001 Jan 15. PMID: 11170916.

32. Kotloff KL, Riddle MS, Platts-Mills JA, Pavlinac P, Zaidi AKM. Shigellosis. Lancet. 2018 Feb 24;391(10122):801-812. doi: 10.1016/S0140-6736(17)33296-8. Epub 2017 Dec 16. PMID: 29254859.

33. Petrilli CM, Jones SA, Yang J, et al. Factors associated with hospital admission and critical illness among 5279 people with coronavirus disease 2019 in New York City: prospective cohort study. BMJ. 2020 May 22;369:m1966. doi: 10.1136/bmj.m1966. PMID: 32444366; PMCID: PMC7243801.

34. Zhou F, Yu T, Du R, et al. Cao B. Clinical course and risk factors for mortality of adult inpatients with COVID-19 in Wuhan, China: a retrospective cohort study. Lancet. 2020 Mar 28;395(10229):1054-1062. doi: 10.1016/S0140-6736(20)30566-3. Epub 2020 Mar 11. Erratum in: Lancet. 2020 Mar 28;395(10229):1038. doi: 10.1016/S0140-6736(20)30606-1. Erratum in: Lancet. 2020 Mar 28;395(10229):1038. doi: 10.1016/S0140-6736(20)30638-3. PMID: 32171076; PMCID: PMC7270627.

35. Richardson S, Hirsch JS, Narasimhan M, et al. TP. Presenting Characteristics, Comorbidities, and Outcomes Among 5700 Patients Hospitalized With COVID-19 in the New York City Area. JAMA. 2020 May 26;323(20):2052-2059. doi: 10.1001/jama.2020.6775. Erratum in: JAMA. 2020 May 26;323(20):2098. doi: 10.1001/jama.2020.7681. PMID: 32320003; PMCID: PMC7177629.

36. Docherty AB, Harrison EM, Green CA, et al. Features of 20 133 UK patients in hospital with covid-19 using the ISARIC WHO Clinical Characterisation Protocol: prospective observational cohort study. BMJ. 2020 May 22;369:m1985. doi: 10.1136/bmj.m1985. PMID: 32444460; PMCID: PMC7243036.

37. Knight SR, Ho A, Pius R, et al. Risk stratification of patients admitted to hospital with covid-19 using the ISARIC WHO Clinical Characterisation Protocol: development and validation of the 4C Mortality Score. BMJ. 2020 Sep 9;370:m3339. doi: 10.1136/bmj.m3339. Erratum in: BMJ. 2020 Nov 13;371:m4334. doi: 10.1136/bmj.m4334. PMID: 32907855; PMCID: PMC7116472.

Преземања

Објавено

2026-09-01

Како да се цитира

1.
Костова А, Ристовска Г. Предиктори на хоспитализација кај пациенти со бактериски гастроинтестинални инфекции: ретроспективна анализа на националните податоци од системот за надзор во Република Северна Македонија. Arch Pub Health [Internet]. 2026 Sep. 1 [cited 2026 Nov. 21];18(2). Available from: https://journals.mk/index.php/aph/article/view/6839

Издание

Секција

Јавно здравје

Најчитани трудови од истиот автор(и)